c_services_psych_care_eatΤο φαγητό στις δυτικές κοινωνίες επιτελεί πολύ περισσότερες λειτουργίες από τη θρέψη και την ανάπτυξη του οργανισμού. Από τη βρεφική ηλικία, ο θηλασμός είναι ένα κομβικό κομμάτι της επικοινωνίας μητέρας και παιδιού και καθώς το παιδί μεγαλώνει το φαγητό γίνεται μέσο επικοινωνίας κι έκφρασης των οικογενειακών ισορροπιών.

Παρατηρώ πως στη σύγχρονη κοινωνία οι μητέρες εμπιστεύονται πολύ λίγο έως καθόλου το ένστικτο του παιδιού για το κάθε πότε και πόσο πρέπει να φάει.

Συχνά ακολουθούν προγράμματα ειδικών που καθορίζουν με ακρίβεια το είδος, τη συχνότητα και την ποσότητα φαγητού που πρέπει να δοθεί στο παιδί ανεξάρτητα με τη δικιά του θέληση. Πιθανότατα αυτά τα προγράμματα να καλύπτουν με μεγάλη ακρίβεια και υπευθυνότητα τις διατροφικές ανάγκες ενός παιδιού, ενός συγκεκριμένου φύλου και βάρους σε μια δεδομένη φάση της ανάπτυξής του.

Σαν ψυχολόγος ωστόσο, διαβλέπω κάποιον άλλον κίνδυνο: Το παιδί αναγκάζεται να φάει παραπάνω ή λιγότερο από όσο θέλει, σε χρονικά διαστήματα που μπορεί να μην ταιριάζουν με το ρυθμό του μεταβολισμού του, μιας και ο μεταβολισμός επηρεάζεται και από τη ψυχική διάθεση του παιδιού κάθε διαφορετική μέρα. Έτσι, σταδιακά μαθαίνει να μην ακούει το δικό του ένστικτο της πείνας και κορεσμού και να περιμένει το εξωτερικό του περιβάλλον να του μάθει τι, πως και πόσο να τρώει κάθε φορά. Μεγαλώνοντας, το παιδί συχνά βλέπει τους γονείς του να του λεν πως η αγάπη τους και η αποδοχή τους εξαρτάται από τις διατροφικές του συνήθειες.

Φράσεις όπως «τα καλά παιδάκια τρώνε όλο τους το φαγητό» ή «η μαμά δεν θα σ’ αγαπάει αν δεν φας το φρούτο σου» μπερδεύουν το παιδί και το κάνουν να αποδίδει στο φαγητό υπερφυσικές δυνάμεις. Επίσης, το κάνουν να εμπιστεύεται όλο και λιγότερο την προσωπική του εμπειρία πείνας ή κορεσμού και να την αντικαθιστά με τις προτροπές του περιβάλλοντος. Φυσικά, συχνή είναι και η περίπτωση που τα παιδιά χρησιμοποιούν το φαγητό για να στενοχωρήσουν τους γονείς, να τραβήξουν την προσοχή τους και να νιώσουν πως έχουν έλεγχο πάνω σε αυτούς.

Η λογική τους θα μπορούσε να περιγραφεί κάπως έτσι: «…αφού ο μπαμπάς στεναχωριέται όταν δεν τρώω το φαγητό μου και η μαμά εκνευρίζεται όταν δεν τρώω το φρούτο μου, κάθε φορά που με στεναχωρούν ή που αδιαφορούν για μένα θα τους το ανταποδίδω έτσι...». Εναλλακτικά, το παιδί μπορεί να τρώει περισσότερο από όσο θέλει και χρειάζεται για να είναι το «καλό παιδί» που και να ευχαριστήσει τους γονείς του. Όλα τα παραπάνω, κάνουν τα παιδιά ευάλωτα τόσο σε θέματα φαγητού όσο και γενικότερα σε θέματα προσωπικών τους επιλογών. Έτσι, σαν έφηβοι εύκολα παρασύρονται από το περιβάλλον τους, αναφορικά με τη διατροφή τους και όχι μόνο, και π.χ. ενδέχεται να επιλέγουν να τρέφονται σχεδόν αποκλειστικά από fast-foods για να μην ξεχωρίζουν από την παρέα τους ή μπορεί να πέφτουν σε εξαντλητικές δίαιτες για να είναι στο πνεύμα των προτύπων των περιοδικών (τρόπου ζωής) και της τηλεόρασης ή σε κάθε περίπτωση που νιώθουν άγχος να καταφεύγουν στο φαγητό στο οποίο βρίσκουν μια ανακούφιση καθώς το έχουν συνδέσει με την επιδοκιμασία των γονιών τους κατά την παιδική τους ηλικία.

Τόσο ο κίνδυνος της βουλιμίας όσο και της νευρικής ανορεξίας ελλοχεύουν και στην κοινωνία μας και οι δυο αυτές διαταραχές αυξάνονται με ρυθμούς γεωμετρικής προόδου. Το παιδί πρέπει να μάθει να εμπιστεύεται το δικά του ένστικτα πείνας και κορεσμού. Δυσκολεύομαι να φανταστώ ένα παιδί να πεθαίνει από την πείνα επειδή οι γονείς του δεν το ταΐζουν ακριβείς ποσότητες τροφής σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα. Ίσως η ανάγκη των γονιών για προκαθορισμένα προγράμματα, να εξυπηρετεί δικά τους αισθήματα ανασφάλειας σε σχέση με τον γονικό τους ρόλο παρά μια υπαρκτή ανάγκη του παιδιού.

Αντίθετα, το παιδί έχει ανάγκη από ένα περιβάλλον που σταδιακά του μαθαίνει νέα τρόφιμα, το ενθαρρύνει στην υγιεινή διατροφή και στην άσκηση, κυρίως μέσα από το παράδειγμα των γονιών, αλλά από την άλλη εμπιστεύεται τις αισθήσεις του, την αίσθηση πείνας και την αίσθηση κορεσμού, και δεν του επιβάλλει την τήρηση προγραμμάτων με θρησκευτική ευλάβεια.

Συγγράφηκε τον Ιούλιο του 2005 

Ευάγγελος Καναβιτσάς
Ψυχολόγος, MSc in applied psychology
E-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Διαφημιστική Προβολή

Διαφημιστική προβολή...